- osada w płn. części SZCZECINKA. W otoczeniu starych kasztanowców, lip, dębów i buków, stoi dwór z II poł. XIX w. Od strony płn. przylega park z okazałymi: dębami o obw. pnia 3,45 m i 3,3 m, lipą o obw. 2,7 m, bukami o obw. 2,85 m i 2,5 m, grabami o obw. pnia do 2,25 m, a także jesionami, klonami i świerkami.

- wioska w gm. Barwice na skraju niebosiężnego bukowego lasu, w paśmie najwyższych wypiętrzeń moreny czołowej. W lesie, 2 km na płn. od wioski, usytuowany jest kamień graniczny z wyrytym krzyżem maltańskim oraz literami P-D (Pommern-Draheim). W połowie drogi pomiędzy wioskami CHŁOPOWO i POLNE, za KOŁBACZEM, znajduje się początek ścieżki przyrodniczej "PRZEŁOM RZEKI DĘBNICY". Gospodarstwo agroturystyczne: Jarosław Kula, Chłopowo 19, tel. (0-94) 373 69 27

- wioska w gm. Barwice nad dopływem PARSĘTY, rzeczką ŻEGNICĄ. Nad strugą położony jest zespół pałacowo-parkowy. Obok eklektycznego pałacu z II poł. XIX w. rośnie olbrzymia biała topola - białodrzew, o obw. pnia 5,3 m. W zachowanym folwarku uwagę zwraca 3 kondygnacyjny spichlerz z 1924 r. oraz wieża bramna. W parku ograniczonym rzędami grabów i świerków rosną wspaniałe okazy dębów o obw. pnia do 4,85 m oraz buków o obwodzie powyżej 3 m.

- letniskowa wioska w gm. Borne Sulinowo przy płd. brzegu jeziora CIEMINO (141,2 m n.p.m., pow. 241,7 ha, gł. 13,4 m, dł. 3,7 km, maks. szer. 1,2 km, 2 wyspy). Przy samotnym gospodarstwie dwa olbrzymie dęby o obw. pnia 6 m i 5,9 m. Gospodarstwo agroturystyczne: Anna i Jerzy Kolbusz, Ciemino 12, tel. (0-94) 375 22 50.

- letniskowa wioska w gm. Biały Bór,nad największym w Polsce jeziorem lobeliowym BOBIĘCIŃSKIM WLK. (176,4 m n.p.m., pow. 539 ha, gł. 48 m, dł. 6,3 km, maks. szer. 2,0 km, 5 wysp) oraz rezerwatem wodno-florystycznym "JEZIORO IŁOWATKA" (pow. 14,73 ha) utworzonym w 1977 r. Aleja kasztanowców prowadzi do dworu z końca XIX w. przebudowanego w 1960 r.

- wioska w gm. Czaplinek w pobliżu jeziora KOLBACKIEGO (160,2 m n.p.m., pow. 43 ha, gł. 4,8 m, dł. 2 km, maks. szer. 0,3 km). W centrum wiejskiej zabudowy kościół p.w. Najświętszego Serca Jezusowego wzniesiony z granitowych ciosów w końcu XIX w.

- wioska w granicach miasta SZCZECINKA, nad brzegiem jeziora LEŚNEGO (143,8 m n.p.m., pow. 17,7 ha, dł. 0,6 km, maks. szer. 0,3 km). Siedziba Nadleśnictwa Czarnobór z izbą edukacyjną o tematyce leśnej. Pole biwakowe Nadl. Czarnobór. Przy płn. brzegu jeziora pomnikowe dęby. W pobliżu płd.-zach. brzegu rośnie potężny buk o obw. pnia 5 m i 9 prowadnikach.

- wioska w gm. Szczecinek u podnóża POLSKIEJ GÓRY (203 m n.p.m.). Na wzgórku bezstylowy kościół p.w. św. Stanisława z 1928 r.

- letniskowa wioska w gm. Borne Sulinowo na wysokim brzegu jeziora PILE. W kierunku płn. ciągnie się linia umocnień WAŁU POMORSKIEGO z żelbetonowymi schronami.

- letniskowa wioska w gm. Biały Bór na wzniesieniach przy wsch. brzegu jeziora DOŁGIE (137,4 m n.p.m., pow. 310,8 ha, gł. 19,8 m, dł. 8,5 km, maks. szer. 0,8 km). Założona w 1567 r. Z dawnych czasów przetrwał neoklasycystyczny dworek z 1900 r. z 7,5 hektarowym krajobrazowym parkiem.

- wioska w gm. Szczecinek w pobliżu doliny GWDY. Wzmiankowana już w 1364 r. jako TRABEYN. Na zboczu krawędzi GWDY stoi ryglowy kościół p.w. M.B. Różańcowej z 1695 roku. Nieopodal, w przypałacowym parku z częściowo zachowaną neogotycką kapliczką, rosną wiekowe dęby, buki, jesiony, klony i kasztanowce.

- letniskowa wioska w gm. Szczecinek u ujścia strugi BIELEC do jeziora STUDNICA (DRĘŻNO), (139,4 m n.p.m., pow. 101,7 ha, gł. 24,9 m, dł. 2,1 km, maks. szer. 0,8 km). Na rzece stopień wodny po nieistniejącym młynie. Przy brzegu jeziora dobrze zagospodarowana, ogólnie dostępna Stanica Komendy Hufca ZHP, Szczecinek, ul. Mickiewicza 2, tel. (0-94) 374 23 05. Dysponuje domkami campingowymi i polem namiotowym.

- wioska w gm. Biały Bór nad jeziorem DRZONOWSKIM (151,3 m n.p.m., pow. 14,2 ha, gł. 5,5 m, dł. 0,7 km, maks. szer. 0,2 km). Założona w roku 1378. W otoczeniu 6 klonów stoi neogotycki kościół p.w. św. Krzyża z końca XIX w. Przy kościele bieleją ściany niezbyt okazałego dworu z II poł. XIX w. z resztką parku.

- wioska w gm. Szczecinek, przy przesmyku między jeziorami DZICZE (141,6 m n.p.m., pow. 14,5 ha, gł. 2,8 m, dł. 0,6 km, maks. szer. 0,3 km) i RYMIERZEWO (141,4 m n.p.m., pow. 94,7 ha, gł. 25 m, dł. 4,3 km, maks. szer. 0,4 km) połączonymi nurtem rzeki PŁYTNICY. Wzmiankowana już w 1378 roku. W wiosce gospodarstwo agroturystyczne "DWOREK" Dziki 22, tel. 0-602 184 727. Przy ujściu PŁYTNICY do jeziora RYMIERZEWO miejsce biwakowe Nadleśnictwa Okonek.

- wioska w gm. Szczecinek. Wzmiankowana w 1560 roku jako GALOW. Za neoklasycystycznym dworem z XIX wieku, rozciąga się naturalistyczny park o pow. 1,5 ha z dębami o obw. pnia 5,5 m, 3,5 m, 3,1 m i wiązami o obw. pnia 3,6 m, 3,5 m, 3,1 m. Osobliwością jest złamana na wysokości 8 m lipa o obw. 4,3 m.

- wioska w gm. Szczecinek w pasie morenowych wzniesień. Pozostałość parku z dworem z przełomu XIX/XX w., przebudowanym w II poł. XX w.

- wioska w gm. Szczecinek u ujścia rzeki DOŁGIEJ do GWDY, w pobliżu jeziora WIELIMIE. Na rzece GWDZIE od 1349 roku przebiegała granica pomiędzy Polską a Pomorzem. Na skraju doliny GWDY stoi neogotycki kościół p.w. św. Stanisława z 1863 roku. Wewnątrz neogotycki, figuralny ołtarz, empory organowa i boczne. Na chórze organy z prospektem. Wody rzeki DOŁGIEJ spiętrza stopień wodny po nieistniejącym młynie wodnym. Przy spiętrzeniu hodowla pstrąga. Pomiędzy jeziorami WIELIMIE i DOŁGIE, na północ od wioski, przebiega linia umocnień WAŁU POMORSKIEGO, z żelbetonowymi schronami, połączonymi transzejami. Gospodarstwo agroturystyczne: Wiesława i Wiesław Szwałek, ul. Szczecinecka 5, tel. (0-94) 375 71 00.

- wioska w gm. Barwice położona w niewielkim oddaleniu od jeziora DĘBNO (DAMSKIE ), (114,4 m n.p.m., pow. 55,7 ha, gł. 7,5 m, dł. 2,2 km, maks. szer. 0,4 km) i doliny rzeki DĘBNICY. Wzdłuż górnego biegu rzeki wiedzie ścieżka przyrodnicza "PRZEŁOM RZEKI DĘBNICY". W samej wiosce przy pofolwarcznych zabudowaniach pozostałość 2 ha przydworskiego parku. Tuż przed folwarkiem rośnie w polu dąb, pomnik przyrody o obwodzie pnia 6,2 m i wysokości 22 m.

- wioska w gm. Szczecinek u podnóża pasma polodowcowych wzniesień, przechodzącego w rozległe równinne obniżenie terenu. W centrum wiejskiej zabudowy parafialny, neogotycki kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia N.M.P. z 1887 r. Przy świątyni dzwonnica z dzwonem z 1764 r., odlanym w Kołobrzegu. Nieopodal dawna kuźnia zbudowana z kamiennych ciosów, z początku XIX w.

- letniskowa wioska w gm. Borne Sulinowo na przesmyku między jeziorami SARCZE (143,4 m n.p.m., pow. 66 ha łącznie z jeziorem ŚWIDNO oddzielonym nie do końca groblą, gł. 4,9 m, dł. 0,9 km, maks. szer. 0,6 km) i JELEŃ (141,1 m n.p.m., pow. 17,9 ha, gł. 2,2 m, dł. 0,8 km, maks. szer. 0,4 km). Wzmiankowana w XIV wieku jako własność pomorskiego rodu Boninów. Nad brzegiem jeziora SARCZE znajduje się O.W. "SIRCOM" TP S.A., tel.(0-94) 372 47 44 z kąpieliskiem oraz gminne miejsce biwakowe. Na wzgórku, obok jeziora JELEŃ, w otoczeniu starodrzewia tkwi ryglowy kościół p.w. M.B. Nieustającej Pomocy zbudowany w latach 1760 - 1770. Od strony zachodniej posiada nadbudowaną drewnianą wieżę przykrytą czteropołaciowym, kopulastym hełmem. Gospodarstwa agroturystyczne: Domki Letniskowe na wsi - Adam Radomski, Jeleń 14, tel. (0-94) 375 74 36; Elżbieta Kuźniecka, Jeleń 40, tel. (0-94) 374 45 50.

- wioska w gm. Borne Sulinowo, przy brzegu zarastającego jeziora JELEŃ, w pobliżu zalesionego pasma IGLICZYCH GÓR z IGLICZĄ GÓRĄ (185 m n.p.m.).

- osada w gm. Rzeczenica, u ujścia rzeki BIAŁEJ z jeziora BIELSKO. Przy drewnianym moście stopień wodny po nieistniejącym młynie wodnym.

- wioska w gm. Borne Sulinowo. Na niezalesionym zboczu pagórka 0,8 km na płn.-wsch. od wiejskich domostw, usytuowany jest częściowo rozłupany głaz narzutowy o obw. 10 m i wysokości 1,8 m.

- letniskowa wioska w gm. Borne Sulinowo nad strugą uchodzącą z pobliskiego jeziora JEZIORNO (PŁYĆWIA), (135,3 m n.p.m., pow. 22,26 ha, gł. 3,1 m, dł. 0,9 km, maks. szer. 0,2 km). W bezpośrednim sąsiedztwie duży kompleks leśny.

- wioska w gm. Borne Sulinowo nad jeziorem JUCHOWO (143,2 m n.p.m., pow. 32 ha, gł. 4,5 m, dł. 1,3 km, maks. szer. 0,3 km). Założona w 1570 r. przez Aleksandra i Asmusa Kleistów jako JUCHOW. Przy brzegu jeziora usytuowany jest zespół pałacowo-parkowy oraz kościół i folwark. Eklektyczny pałac został zbudowany w 1868 r. przez kolejnych właścicieli dóbr, ród Dennigów. W parkowym XVIII wiecznym drzewostanie wyróżniają się stare dęby, buki, jesiony, klony, lipy, graby, modrzewie i kasztanowce. Osobliwość stanowi sześciopienny kasztanowiec. W sąsiedztwie pałacu, na pagórku wznosi się strzelista sylwetka neogotyckiego kościoła p.w. św. Antoniego z 1897 r. Smukłą wieżę, dobudowaną od strony zachodniej, wieńczy kilkunastometrowej długości iglica z sygnaturką. Naturalne oświetlenie dostaje się do wnętrza poprzez sześć wysokich, ostrołukowo sklepionych okien i barwny witraż w prezbiterium, przedstawiający Adorację Narodzin Chrystusa. Pod drewnianym belkowym stropem, w wyposażeniu świątyni uwagę zwraca, ambona z piaskowca z 1896 r. oraz konfesjonał w kształcie tronu.

- wioska w gm. Biały Bór u podnóża imponujących wypiętrzeń moreny czołowej. Na starym ewangelickim cmentarzu zachowały się XIX wieczne nagrobki. W centrum wioski rośnie okazały dąb o obw. pnia 3,65 m.

- wioska w gm. Biały Bór nad BIELSKĄ STRUGĄ. Na niewielkim wyniesieniu terenu stoi ryglowy kościół p.w. św. Mikołaja z 1617 r. Od zachodniej strony, drewnianą wieżę, w licu fasady wieńczy hełm w kształcie dzwonu, pokryty łuską z blachy cynkowo-tytanowej. Na wieży żeliwne dzwony z początku XX w. Kościół gruntownie odrestaurowany w 1999 r. Zalesiony pagórek wśród łąk, miejsce grodziska z przełomu VIII - IX w. porasta naturalistyczny park. W koronach drzew gnieździ się duża kolonia czapli.

- wioska w gm. Borne Sulinowo na zboczu doliny NIZICY, u podnóża długiego ciągu wzniesienia moreny czołowej.

- niezamieszkała miejscowość w gm. Borne Sulinowo 10 km na płd. od Bornego Sulinowa. W okresie międzywojennym i w czasie II wojny światowej garnizon niemieckiej dywizji pancernej, ćwiczącej na pobliskim poligonie. W latach 1939 - 1945 istniała w okolicy sieć obozów jenieckich, w których przebywali jeńcy polscy, radzieccy i francuscy. W Oflagu II B zdobytym 4 lutego 1945 r. przez oddziały 6 DP 1 Armii Wojska Polskiego, wyzwolenia doczekał Leon Kruczkowski, autor dramatu "Pierwszy dzień wolności". W latach 1945 - 1992 w KŁOMINIE (GRÓDEK) stacjonował garnizon wojsk sowieckich. Po 1945 roku wojska radzieckie rozebrały przynajmniej połowę zabudowań miejscowości. Dziś pozostał opustoszały garnizon z koszarami i blokami mieszkalnymi, obecny budynek Lasów Państwowych i pochłonięte przez przyrodę puste place i ulice.

- wioska w gm. Barwice rozrzucona wśród widokowych pagórków południowego wysokiego skłonu pradoliny Parsęty. Gospodarstwo agroturystyczne: Glenc Lucjan, Knyki 63, tel. 0-606 572 956.

- wioska w gm. Biały Bór usytuowana w płytkiej dolinie niewielkiej strugi. Lipowa aleja prowadzi obok neogotyckiego kościoła p.w. św. Stanisława BM z XIX w.

- letniskowa wioska w gm. Borne Sulinowo nad strumieniem płynącym do pobliskiego jeziora KOMORZE (131,7 m n.p.m., pow. 416,7 ha, gł. 34,7 m, dł. 7,6 km, maks. szer. 0,9 km, 4 wyspy). Na skraju wioski "Wichrowe Wzgórza"- impresje plenerowe. Dwa ośrodki jeździeckie: w gospodarstwie agroturystycznym "STAJNIA ROMANA" Komorze 1, tel. (0-94) 373 65 25, 0-608 458 973, oraz przy "PENSION KOWALSKI" Komorze 2, tel. (0-94) 373 21 00, umożliwiają skorzystanie z pobliskich szlaków konnych. Noclegami dysponują również: OW "UROCZYSKO" z polem namiotowym, Komorze 16, tel. (0-94) 373 69 91; Domki Campingowe Andrzej Zbierański, Komorze 18, tel. 0-602 257 290; gospodarstwo agroturystyczne "ROSZAKÓWKA", Bogumiła i Włodzimierz Roszak, tel. O-600 578 423.

- wioska w gm. Borne Sulinowo nad strugą łączącą jeziora JELEŃ i PILE. Kamienny murek otacza ryglowy kościół p.w. M.B. Królowej Polski z 1891 r. Wewnątrz belkowy strop i drewniany chór wsparty na czterech słupach. Wieża przykryta namiotowo-iglicowym hełmem. Przy świątyni dzwonnica z dzwonem z 1869 roku.

- wioska w gm. Borne Sulinowo w obniżeniu terenu pomiędzy pasmem wzniesienia moreny czołowej z KUCHAROWSKIM LASEM a wzgórzami GRZYWNIKA.

- wioska w gm. Szczecinek w ciągu polodowcowych wzniesień nad jeziorkiem LISZKOWO (pow. 5,67 ha). Założona w XVI w. jako folwark szlachecki, w dobrach Glasenappów. Na niewielkim wyniesieniu terenu neoromański kościół p.w. Zwiastowania N.M.P. zbudowany w XIX w. z kamienia i cegły. W wyodrębnionym prezbiterium figuralne witraże. Obok świątyni ogrodzenie ze 177 narzutowych głazów, ogranicza zasięg zespołu dworsko-parkowego. Największy z granitowych kamieni posiada obwód 4,1 m i wystaje 1,8 m ponad powierzchnię ziemi. Przy parku z okazałym purpurowym bukiem chyli się ku ruinie szachulcowy dwór z połowy XIX w.

- wioska w gm. Borne Sulinowo na krawędzi głębokiej doliny rzeki PIŁAWY przepływającej przez jezioro DŁUGIE (129,9 m n.p.m., pow. 99,4 ha, gł. 8 m, dł. 3,5 km, maks. szer. 0,3 km). Neoromański kościół p.w. M.B. Różańcowej zbudowany z kamiennych ciosów w XIX w., przykrywa dwuspadowy dach z dachówki. Z zespołu dworsko-parkowego pozostał ciekawy krajobrazowy park z wieloma gatunkami rodzimych i egzotycznych drzew: bukami, wiązami, lipami, świerkami, żywotnikami, jodłami i daglezjami. Na wschód od wioski przed kanałem PIŁAWKI zachowały się dwa wczesnośredniowieczne grodziska.

- wioska w gm. Okonek założona w 1585 r. przez Hertzbergów-Arcemberskich. Podziw budzi perła architektury ryglowej, kościół p.w. Wniebowzięcia NMP z 1794 r. Nad bryłą świątyni orientowaną na rzucie prostokąta, góruje nadbudowana wieża, zwieńczona piramidalnym hełmem z iglicą. Wewnątrz trzy nawy wyodrębnione dwoma rzędami drewnianych słupów podtrzymujących przyścienne empory. Pseudokolebkowy strop nawy głównej zdobi polichromia roślinna oraz trzy obrazy: Zwiastowanie, Narodzenie i Ukoronowanie. Uwagę przyciąga ambonowy ołtarz główny z XVIII w., drewniany krucyfiks oraz tablica nagrobna Bogusława Hertzberga z początku XIX w. Wokół świątyni stare nagrobki rodziny Hertzbergów-Arcemberskich, dawnych właścicieli LOTYNIA i BROKĘCINA. W podworskim parku rosną stare dęby, buki, jawory, lipy, świerki i graby.

- letniskowa wioska w gm. Barwice w głębokiej dolinie rzeki DĘBNICY, nad jeziorem POLOK (pow. 9,57 ha). Na dnie doliny modernistyczny dwór z początku XX w. z czterokolumnowym portykiem. Obok park krajobrazowy z początku XIX w. z dębem o obw. pnia 4,6 m, jodłami, lipami i żywotnikami. Po drugiej stronie jeziora trzy pomnikowe dęby (Adam, Ewa i Kain) o obwodzie pni 5,2 m, 6,5 m i 4,0 m. Gospodarstwo agroturystyczne: Paweł Kinasiewicz, Luboradza.

- wioska w gm. Borne Sulinowo rozlokowana na wyniosłych pagórkach, pomiędzy jeziorami CIEMINO i ŁĄCZNO (138,4 m n.p.m., pow. 44,9 ha, gł. 8,2 m, dł. 1,5 km, maks. szer. 0,4 km, 3 wyspy). Lipowa aleja przebiega obok neogotyckiego kościoła p.w. Michała Archanioła z II poł. XIX w. Wschodni koniec wioski przecina linia umocnień WAŁU POMORSKIEGO z żelbetonowymi schronami. Na pobliskiej GÓRZE ŚMIADOWSKIEJ (168 m n.p.m.), umiejscowiona jest grupa warowna "GÓRA ŚMIADOWSKA" z 250 metrami podziemnych korytarzy łączących schrony.

- wioska w gm. Borne Sulinowo nad jeziorem LUBICKO WLK. (130,4 m n.p.m., pow. 188 ha, gł. 36,2 m, dł. 2,8 km, maks. szer. 1,1 km, 1 wyspa) połączonym przez zbiornik LUBICKO MAŁE z rzeką PIŁAWĄ. W okresie I Rzeczypospolitej nosiła nazwę LUBOWO. Na wysokim brzegu jeziornej zatoki zbudowano w 1734 r. kościół. Obecnie, po przebudowie z 1863 roku, neoromańska świątynia p.w. Wniebowzięcia NMP, posiada ściany wzniesione z ciosów kamiennych. We wnętrzu późnogotycki tryptyk z XV w. przeniesiony z kościoła w Starowicach, przypisywany szkole Wita Stwosza. W środkowym polu Matka Boska z Dzieciątkiem w otoczeniu św. Jakuba i św. Idziego. W bocznych skrzydłach postacie 12 świętych. Jak głosi legenda, na północ od wioski, na wzniesieniu SOSNOWA GÓRKA znajdowało się miejsce pogańskiego kultu. Pod wiekowym dębem stał posąg słowiańskiego bożka BELBUKA. Krzewiący nową wiarę orszak biskupa Ottona z Bambergu ściął święte drzewo, a bożka wrzucił do jeziora. W 1925 roku rybacy wyłowili kamienny posążek BELBUKA. Obecnie stanowi element stałej ekspozycji w muzeum regionalnym w Szczecinku. Na dużej LUBICKIEJ WYSPIE znajduje się kolonia kormoranów. W zatoce jeziora pole namiotowe i kąpielisko z wypożyczalnią sprzętu pływającego.
Gospodarstwa agroturystyczne:
- Teresa i Tadeusz Gajdasik, ul. Kościuszki 20, tel. (0-94) 375 73 59.
- Piotr Daniliszyn, ul. Młynarska 2, tel. (0-94) 375 73 91.
- Lidia Huras, ul. Polna 13, tel. (0-94) 375 20 17.

- wioska w gm. Borne Sulinowo na przesmyku pomiędzy jeziorami STRZESZYNO (130,2 m n. p. m., pow. 65,05 ha, gł. 12,4 m, dł. 1,5 km, maks. szer. 0,8 km, 1 wyspa) i ŁĄKIE (130,1 m n. p. m., pow. 18,96 ha, gł. 6,7 m, dł.1 km, maks. szer. 0,3 km). Przez jezioro STRZESZYNO przepływa rzeka PIŁAWA. Gospodarstwo agroturystyczne: "POD GRUSZĄ" Dorota Chrzanowska, Międzylesie 3/2, tel. (0-94) 373 31 35.

- wioska w gm. Szczecinek z zespołem dworsko-parkowym. Dwór z elementami konstrukcji szkieletowej z II poł. XIX w. W parku staw , stare dęby, buk purpurowy i cis.

- osada w gm. Biały Bór położona w nieznacznym obniżeniu terenu w otoczeniu lasu. W zespole dworsko-parkowym gospodarstwo agroturystyczne ze stadniną koni "KAROLEWKO", Danuta Tarnowska - Juneborg, Miłobądz 1, tel. (0-94) 375 72 28, 0-603 229 101.

- wioska w gm. Szczecinek w lekko pofalowanym terenie w pobliżu "BAGNA WIELKIEGO".

- wioska w gm. Sypniewo nad rzeką PIŁAWĄ. W XVI wieku należała do starostwa nowodworskiego. Za rzeką, na styku linii głównej umocnień WAŁU POMORSKIEGO z "pozycją ryglową", wybudowano w latach 1935-1936 13 żelbetowych obiektów. Stanowiły one fragment najpotężniejszych fortyfikacji WAŁU POMORSKIEGO. Znajdują się tu ruiny dużego fortu w którym mogło przebywać 80 osób. Grubość żelbetowych ścian wynosi 2,1 m, a stropów 1,9 m. Dostępu bronił kanał zasilany wodą z rzeki. W ciężkich walkach o NADARZYCE, w ciągu 3 dni, 4 - 6.02.1945 r., 6 DP 1 Armii Wojska Polskiego straciła 600 zabitych żołnierzy (rannych i zaginionych). Walki upamiętnia głaz w centrum wioski. W miejsce zniszczonego w trakcie działań wojennych kościoła wybudowano w 1964 r. świątynię p.w. św. Wawrzyńca. W odległości 2 km na płn. od wioski u ujścia PIŁAWY z ZALEWÓW NADARZYCKICH zlokalizowany jest jaz elektrowni wodnej. ZALEWY NADARZYCKIE, obszar rozlewisk, labirynt wodny, o pow. 1500 ha powstał w wyniku spiętrzenia wód rzeki PIŁAWY jazem, w systemie umocnień WAŁU POMORSKIEGO. Przy brzegu pole namiotowe.

- wioska w gm. Borne Sulinowo, nad jeziorem NIEWLINO (NOBLINY) (135,8 m n.p.m., pow. 171 ha, gł. 16,9 m, dł. 3,2 km, maks. szer. 1,1 km, 4 wyspy), z miejscem biwakowym Nadleśnictwa Borne Sulinowo. Gospodarstwo agroturystyczne: Tadeusz Huras, Nobliny 11, tel. O-604 562 747.

- wioska w gm. Barwice na wysoczyźnie w widłach dolin rzek DĘBNICY i KARSINY. Okolica obfituje w różnej wielkości głazy narzutowe. Dwa z nich, pomniki przyrody o obwodzie 13,55 m i 9,9 m są jednymi z największych na Pojezierzu Drawskim.
Gospodarstwa agroturystyczne:
- Monika Niechwiadowicz, Nowe Koprzywno 3, tel. 0-602 507 299
- Kula Zygmunt, Nowe Koprzywno 10, tel. (0-94) 373 69 27.
- Lewicka Stanisława, Nowe Koprzywno 8, tel. (0-94) 373 25 10.

- wioska w gm. Barwice na wysokim widokowym skłonie pradoliny PARSĘTY, w pobliżu CHWALIMSKIEGO BAGNA.

- letniskowa wioska w gm. Borne Sulinowo na obrzeżu KRAINY MAŁYCH JEZIOR, w polodowcowej dolinie, pośród lasów, nad jeziorem GŁĘBSKO (140,7 m n. p. m., pow. 20,28 ha, gł. 13,4 m, dł. 0,6 km, maks. szer. 0,4 km). Neoklasycystyczny dwór z XIX w. otacza park ze starymi bukami, dębami, klonami i kasztanowcami. Na zboczu doliny tkwi bryła neogotyckiego kościoła p.w. św. Wojciecha z 1914 roku wyróżniająca się na zewnątrz bogactwem architektonicznych detali. Przy brzegu jeziora miejsce biwakowe Nadleśnictwa Czaplinek. Gospodarstwo agroturystyczne: Ferienhaus Okole Joanna i Harms Riediger, Okole 9, tel. 0-602 276 358.

- letniskowa osada w gm. Szczecinek na przesmyku między jeziorami STUDNICA (DRĘŻNO) i WIERZCHOWO (139,0 m n.p.m., pow.731 ha, gł. 26,5 m, dł. 5,2 km, maks. szer. 2,3 km, 1 wyspa) w miejscu ich połączenia nurtem rzeki Gwdy. Po obu stronach rzeki miejsca biwakowe Nadleśnictwa Szczecinek. Przy brzegu jeziora STUDNICA OW "ORAWKA", tel. (0-94) 375 77 94, (0-94) 345 14 74.

- wioska w gm. Czaplinek nad jeziorem NIEWLINO (NOBLINY). Wiekowa lipowa aleja przebiega obok bezstylowego kościoła p.w. św. Antoniego Pad, zbudowanego w 1928 r. Od strony zach. do nawy przylega wieża, w górnej części drewniana zwieńczona iglicą. Nad brzegiem jeziora miejsce biwakowe Nadleśnictwa Borne Sulinowo.

- wioska w gm. Barwice w dolinie rzeki GĘSIEJ. Nad rzeką XVIII wieczny zespół pałacowo-parkowy. Z założenia pozostały jedynie zabudowania gospodarcze z granitowych ciosów i wspaniały 16 hektarowy park. Wśród starodrzewia rośnie ponad 40 gatunków egzotycznych drzew oraz dęby o obw. pnia do 4,5 m, buki o obw. do 3,5 m i graby o obw. do 2,1 m. Na skraju zbocza polodowcowej doliny stoi ryglowy kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej z 1728 roku. Salowe wnętrze kryje barokowy ołtarz główny oraz ambonę.

- wioska w gm. Barwice na zboczu głębokiej doliny rzeki DĘBNICY. Na skraju doliny założenie pałacowo-parkowe z modernistycznym pałacem z przełomu XIX/XX w. i 2 hektarowym naturalistycznym parkiem z XIX wieku. Drzewostan tworzą głównie okazałe dęby, graby, kasztanowce, lipy i klony. Gospodarstwo agroturystyczne: Bogusław Janyga, Parchlino, tel. (0-94) 373 64 44.

- wioska w gm. Szczecinek u źródeł rzeki PARSĘTY wypływającej z dna osuszonego w I poł. XIX w. jeziora PARSĘCKO. W IX - XII wieku istniała na jeziorze osada obronna zbudowana na 5 tysiącach dębowych pali. Nazwa wsi związana z rzeką jako Parsandi lub Persantike występuje w dokumentach z XIII wieku. Przy pojeziornym zagłębieniu stoi neoromański kościół parafialny, p.w. Matki Bożej Różańcowej z 1926 roku. Wnętrze posiada półokrągły drewniany sufit i chór wsparty na 4 drewnianych słupach. Przed świątynią drewniana dzwonnica, z dzwonem z 1901 r.

- wioska o charakterze letniskowym w gm. Borne Sulinowo rozciągnięta na wysokim brzegu jeziora PILE na trasie przepływu PIŁAWY. Na skraju jeziornej skarpy wznosi się parafialny kościół p.w. św. Piotra i Pawła. Pierwotnie zbudowany w 1866 r., przebudowany w 1937 r. Wieża pokryta w górnej części gontem pochodzi z 1924 roku. Obok świątyni rosną dwa stare dęby i klon. Jeden z dębów - pomnik przyrody, posiada imponujący obwód pnia 5,8 m. Nad brzegiem jeziora 2 pola biwakowe.
Gospodarstwa agroturystyczne:
- "BLIŻEJ NATURY" Ewa i Ryszard Oklecińscy, Piława 20, tel. (0-94) 375 75 45.
- Artur Jackiewicz, Piława 55, tel. 0-602 517 459.
- Wczasowisko "GABRYSIEWO" Gabriela Skórcz, Piława 95/1, tel. 0-694 851 080

- wioska w gm. Barwice o średniowiecznym rodowodzie, położona w obniżeniu terenu otoczonym polodowcowymi wzniesieniami. W środku wioski, na wzgórku w cieniu starych lip i klonów, stoi kościół p.w. M.B. Królowej Polski z końca XVIII w. Salowe wnętrze przykrywa belkowy strop.

- wioska w gm. Barwice na obrzeżu skłonu morenowej wysoczyzny o wysokości 179 m n.p.m. Z założenia dworsko-parkowego z II poł. XIX w. pozostała część starodrzewia.
Gospodarstwa agroturystyczne:
- Joanna Grzymkowska, Przybkowo 32, tel. 0-694 851 080
- Radosław Cywiński, Przybkowo 27, tel. 0-506 570 126.

- wioska w gm. Barwice u podnóża wysokiej wysoczyzny osiągającej wysokość 180 m n.p.m. Na terenie pofolwarcznej zabudowy z przyległym podworskim parkiem, znajduje się ośrodek jeździecki i pensjonat "DYLKA RANCH", tel. (0-94) 373 21 52, 0-608 491 852.

- wioska o charakterze letniskowym w gm. Borne Sulinowo nad jeziorem ŚWIDNO (143,4 m n.p.m., pow. 66 ha łącznie z jeziorem SARCZE oddzielonym przerwaną groblą, gł. 15,8 m, dł. 1,5 km, maks. szer. 0,3 km). Gospodarstwo agroturystyczne: Irena Sikorzyńska, Przyjezierze 14, tel. (0-94) 375 14 25.

- wioska w gm. Grzmiąca w otoczeniu lasów nieopodal głębokiej doliny rzeki PARSĘTY. W odległej o 1 km osadzie - uroczysku PUSTKOWIE stopień wodny i mała elektrownia wodna na PARSĘCIE.

wioska w gm. Borne Sulinowo na obrzeżu głębokiej polodowcowej rynny z jeziorami KOMORZE i RAKOWO (131,4 m n.p.m., pow. 17,76 ha, gł. 12,2 m, dł. 1,1 km, maks. szer. 0,3 km) połączonymi rzeką PIŁAWĄ. W pobliżu ujścia PIŁAWY z jeziora RAKOWO miejsce biwakowe Nadl. Czaplinek. Gospodarstwo agroturystyczne: "ŚNIEGÓRKA", Elżbieta i Wojciech Śnieguła, Rakowo 32, tel. (0-94) 375 11 61.

- wioska w gm. Biały Bór położona w zagłębieniu terenu, ograniczonym morenowymi wzniesieniami. Obecna nazwa nawiązuje do najstarszej wzmianki jako Sampöllen. Na wyniesieniu terenu, nad brzegiem wiejskiego jeziorka, tkwi ryglowy kościół p.w. św. Wojciecha z 1685 r. Wewnątrz trzypoziomowy, barokowy ołtarz główny, ambona i empora organowa. W wieży dzwon z 1581 roku. Przy świątyni rośnie olbrzymi dąb o obw. pnia 5,1 m. Z zespołu dworsko-parkowego pozostała część zabudowań gospodarczych oraz 4 hektarowy park krajobrazowy z II poł. XIX wieku.

- wioska w gm. Borne Sulinowo siedziba gminy do roku 1995. Stacja PKP na linii kolejowej SZCZECINEK - STARGARD SZCZECIŃSKI. W okolicy odkryto w 1965 roku skarby kultury łużyckiej, z IV i V okresu epoki brązu.
Gospodarstwo agroturystyczne:
- "TRAMP" Ilona i Waldemar Zabuscy, Silnowo, tel. (0-94) 375 75 31.
- "DOM NAD JEZIOREM", Leszek Olszewski, Silnowo 65, tel. (0-94) 375 22 74.

- wioska o charakterze letniskowym w gm. Borne Sulinowo, w zatoce jeziora PILE.

- wioska w gm. Szczecinek. Położona u podnóża morenowego wypiętrzenia w pobliżu dwóch bliźniaczych jezior RYBNA (142,4 m n.p.m., pow. 10 ha, dł. 0,5 km, maks. szer. 0,3) i ROKITNA (143,1 m n.p.m., pow. 9,5 ha, dł. 0,5 km, maks. szer. 0,3 km). Jeziora wypełniają środkową dolinę w KRAINIE TRZECH DOLIN. W otoczeniu 14 lip, stoi neogotycki kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa, zbudowany w latach 1870 - 1880. Wewnątrz drewniany strop i empora organowa.

- letniskowa wioska w gm. Szczecinek pomiędzy rzeką GWDĄ, a rynnowym jeziorem SPORE (137,9 m n.p.m., pow. 90 ha, gł. 7,4 m, dł. 2,8 km, maks. szer. 0,5 km). Na skraju wysokiego zbocza doliny rzeki GWDY wznosi się neogotycki kościół p.w. Świętej Rodziny z II poł. XIX w. Dostęp do brzegu jeziora posiadają:
- O.W. "SPORE 51", Spore 51,tel. 0-502 792 277.
- agroturystyka "ALEX", Spore 50, tel. (0-94) 372 72 67
Przy rzece usytuowany jest O.W. "WODNIK" z polem biwakowym, Spore, tel. (0-94) 372 73 00, 0-604 187 744. Przy stopniu wodnym po młynie, na GWDZIE, miejsce biwakowe Nadleśnictwa Szczecinek.

- wioska w gm. Szczecinek nad rzeką GWDĄ, w pobliżu jeziora WIERZCHOWO. Założona w 1579 r. W widłach dróg stoi neobarokowy parafialny kościół p.w. M.B. Dobrej Rady z końca XVIII w. Ryglowa wieża z kopulastym hełmem z XIX w., przylega do zachodniej strony nawy. Wewnątrz drewniany sufit i chór organowy z czynnymi organami. U ujścia rzeki GWDY z jeziora WIERZCHOWO gminne miejsce biwakowe.

- wioska w gm. Borne Sulinowo w dolinie strugi dopływu PIŁAWY. Przez gęstwinę koron 24 starych lip, przebija się ku niebu strzelista sylwetka, neogotyckiego kościoła p.w. św. Stanisława Kostki z 1879 r. W smukłej wieży, krytej łupkiem znajduje się dzwon z 1614 roku. Na granicy wioski interesujące torfowisko wysokie.

- wioska w gm. Barwice w dolinie strugi na zboczu pradoliny PARSĘTY. Pierwszy raz wzmiankowana w 1364 roku jako Vallyn. Na niewielkim wyniesieniu terenu stoi, odbudowany po pożarze, ryglowy kościół p.w. św. Tadeusza, wzniesiony pierwotnie w XVIII w. Do zachodniej strony nawy przylega wieża o konstrukcji szkieletowej. Przy świątyni rosną klony, lipa o obw. pnia 3,4 m, oraz dwa wiekowe dęby, jeden o obw. pnia 4,5 m. Nieopodal świątyni, za pofolwarcznymi zabudowaniami, znajduje się pozostałość przypałacowego parku.

- wioska w gm. Biały Bór nad jeziorem KACKO (FOLWARCZNE), (142,2 m n.p.m., pow. 34 ha, dł. 0,6 km, maks. szer. 0,3 km). Na wzgórku otoczonym kamienną przyporą, stoi ryglowy kościół p.w. Chrystusa Króla z XVIII w. W zachodniej części nawy znajduje się drewniana wieża zakończona cebulastym hełmem. Wnętrze zdobi renesansowy, flamandyzujący, polichromowany ołtarz z XVII w., z obrazem Chrystusa Zmartwychwstałego w zwieńczeniu oraz ludowe rzeźby św. Piotra i Pawła. Przy brzegu jeziora pozostałość parku krajobrazowego. Gospodarstwo agroturystyczne: "NAD JEZIOREM MŁYŃSKIE" z polem biwakowym, Stępień 14a, tel. (0-94) 375 72 27.

- letniskowa wioska w gm. Borne Sulinowo na przesmyku między jeziorami BRODY (130,3 m n.p.m., pow. 73 ha, gł. 22,7 m, dł. 1,8 km, maks. szer. 0,6 km, 1 wyspa) i STRZESZYNO połączonymi nurtem rzeki PIŁAWY. Nad brzegiem jeziora BRODY na granicy KRAINY MAŁYCH JEZIOR zlokalizowany jest XIX wieczny dwór z parkiem. Na terenie założenia dworsko-parkowego mieści się zespół gospodarstw agroturystycznych "STARY MŁYN", z ośrodkiem jeździeckim i kąpieliskiem, Strzeszyn 7, tel. (0-94) 375 75 81, 0-602 617 538.

- wioska w gm. Barwice nad strumieniem spływającym po zboczu pradoliny PARSĘTY. Posadowiony na wzgórku bezstylowy kościół z granitowych ciosów p.w. św. Antoniego z końca XIX w., otaczają klony, dąb, lipa i kasztanowiec. W dzwonnicy znajduje się dzwon z 1859 r. Naprzeciwko świątyni rozciąga się przydworski park o mieszanym drzewostanie z dębami, bukami, klonami, lipami, świerkami i jesionami. Gospodarstwo agroturystyczne: Krzysztof Żak, Sulikowo 74, tel. (0-94) 373 66 19.

- wioska w gm. Szczecinek w pobliżu płd. krańca jeziora TRZESIECKO. Na krawędzi wysokiej, nadjeziornej skarpy, na terenie Zespołu Szkół Rolniczych im. St. Staszica stoi bezstylowy dwór z interesującą ekspozycją, dawniej używanego sprzętu rolniczego. Tuż obok u ujścia LIPOWEGO POTOKU do jeziora, wznosi się obrośnięte legendą wzgórze MARIENTRON. Na wzgórzu w klasztorze augustianów, ufundowanym w 1356 r. przez księciów pomorskich Bogusława V, Barnima IV i Warcisława V, zmarła księżna Elżbieta córka Kazimierza Wielkiego. W końcu XV w. klasztor rozebrano. Na przeciwległym końcu wiejskiej zabudowy zaczyna się i kończy ścieżka przyrodnicza "LAS KLASZTORNY".

- wioska w gm. Biały Bór w pagórkowatym ciągu morenowego wypiętrzenia. Skupiska wiekowych dębów i buków sąsiadują z dworem zbudowanym na początku XX w., a przebudowanym po 1960 roku. W podworskim, krajobrazowym parku o pow. 2,5 ha z drugiej połowy XIX wieku królują niepodzielnie buki o obw. pnia do 3 m. Ponadto występują tu dęby, jesiony, klony i lipy.

- wioska w gm. Szczecinek na skraju rozległej doliny jeziora WIELIMIE. Klonowo-jaworowa aleja przebiega obok bezstylowego dworu z czerwonej cegły z początku XX w.

- wioska w gm. Szczecinek nad jeziorem TRZEBIECHOWO (LUTOWO), (137,2 m n.p.m., pow. 89.2 ha, gł. 8 m, dł. 2,3 km, maks. szer. 0,7 km), w KRÓLESTWIE DĘBÓW. Pośród wiejskich domostw przebiega aleja dębowa o długości 1,1 km, z drzewami o obw. pnia do 3,5 m. Rosną tu również między innymi dwa olbrzymie dęby o obw. pnia 6,8 m i 4,85 m. Wzdłuż brzegu jeziora rozciąga się 8 hektarowy, naturalistyczny park, a w nim tkwi odrestaurowany pałac, wybudowany na przełomie XIX i XX wieku w stylu angielskiego neogotyku. Przy lustrze wody rośnie dąb gigant o obw. pnia 8,45 m, którego wiek ocenia się na 500-600 lat. Wśród parkowego starodrzewia stoi również neogotycki kościół p.w. M.B. Częstochowskiej z XIX w.

- wioska w gm. Barwice na wysoczyźnie pomiędzy dolinami rzek DĘBNICY i GĘSIEJ. Od strony PRZYBKÓWKA dochodzi pomnikowa bukowo-klonowa aleja z bukami o obw. pnia do 5,2 m. Za zabudowaniami pofolwarcznymi rozciąga się zabytkowy przypałacowy park.

- wioska w gm. Szczecinek przy zach. brzegu jeziora TRZESIECKO. Wymieniana w źródłach już w 1268 r., jako Cerisseke lub Pregsieka. W pobliżu wsi istniała w XIV wieku huta żelaza, zwana "dymarkową". Do wytopu żelaza używano rudy darniowej wydobywanej w okolicy MOSINY. Gospodarstwo agroturystyczne: Hanna i Jarosław Burgieł, Trzesieka 12, tel. (0-94) 374 43 61.

- letniskowa osada w gm. Rzeczenica u podstawy półwyspu jeziora BIELSKO, zajętego przez bazę obozową Komendy Chorągwi ZHP ŁÓDŹ.

- wioska w gm. Szczecinek w pofalowanym obszarze mozaiki pól i łąk. Założona w 1547 roku nad nieistniejącym jeziorem Turjesero. Na polodowcowym wypiętrzeniu wznosi się neogotycki kościół p.w. św. Józefa z 1879 r., na miejscu kaplicy z 1605 roku. Niedaleko stąd po drugiej stronie drogi przy stawie usytuowany jest neogotycki pałac z 1896 roku.

- wioska w gm. Barwice na skraju przepastnie głębokiej doliny rzeki DĘBNICY. Na krawędzi doliny stoi eklektyczny dworek z początku XX wieku. Wraz z folwarkiem i parkiem przechodzącym w las, wspaniale wkomponował się w miejscowy krajobraz. W parkowym drzewostanie wyróżniają się okazy lip, buków, klonów, dębów i grabów.

- wioska w gm. Szczecinek na grzbiecie polodowcowego wzniesienia pomiędzy jeziorami WIERZCHOWO i WIERZCHÓWKO (139,8 m n.p.m., pow. 35,8 ha, gł. 2,8 m, dł. 0,8 km, maks. szer. 0,5 km, 3 wyspy). Wzmiankowana w 1295 roku jako VIRCHOWE. W najwyższym punkcie stoi kościół p.w. Wniebowzięcia N.M.P. z XVIII w. Przed świątynią w ryglowej dzwonnicy z XVIII wieku znajduje się dzwon z I poł. XVII w. Przy płd. brzegu jeziora WIERZCHÓWKO umiejscowiony jest przypałacowy park z dębowo-bukowym starodrzewiem. Wśród podmokłych nieużytków, 150 metrów na płn. od wsi usytuowane jest stożkowate grodzisko nizinne z VIII - XI w. porośnięte wiekowymi dębami.

- wioska w gm. Szczecinek pośród szachownicy pól. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1378 roku. U zbiegu dróg stoi neogotycki kościół p.w. Wszystkich Świętych z 1894 roku. W oknach prezbiterium grają barwne witraże. Obok ruin neogotyckiego pałacu z II poł. XIX w. pozostałość naturalistycznego parku. Na południe od wioski na skraju lasu nieczynne lotnisko.

- wioska w gm. Szczecinek rozrzucona wśród żyznych pól w nieznacznie pofalowanym terenie. Pobielone ściany wiejskich zabudowań posiadają elementy konstrukcji szkieletowej. ŻÓŁTNICA - wioska w gm. Szczecinek na obszarze falistej wysoczyzny. Wymieniana w źródłach z XIV w. jako SOLLNICZ. Wśród klonowego starodrzewia stoi na wzgórku ryglowy kościół p.w. M.B. Częstochowskiej z 1821 r., zbudowany w miejscu pierwotnego z 1590 r. Przy świątyni w krosnowej dzwonnicy umieszczone są dwa dzwony, jeden gotycki z brązu z 1556 roku jest najstarszym w okolicy, drugi pochodzi z 1917 roku. Z założenia pałacowo-parkowego pozostał, przebudowany w II poł. XX w. na budynek mieszkalny, pałac z resztką naturalistycznego parku.

- wioska w gm. Szczecinek na obszarze falistej wysoczyzny. Wymieniana w źródłach z XIV w. jako SOLLNICZ. Wśród klonowego starodrzewia stoi na wzgórku ryglowy kościół p.w. M.B. Częstochowskiej z 1821 r., zbudowany w miejscu pierwotnego z 1590 r. Przy świątyni w krosnowej dzwonnicy umieszczone są dwa dzwony, jeden gotycki z brązu z 1556 roku jest najstarszym w okolicy, drugi pochodzi z 1917 roku. Z założenia pałacowo-parkowego pozostał, przebudowany w II poł. XX w. na budynek mieszkalny, pałac z resztką naturalistycznego parku.