W powiecie szczecineckim funkcjonują 6034 podmioty gospodarcze, z czego 71% z nich działa w mieście Szczecinku czyniąc go głównym ośrodkiem gospodarczym powiatu. W ciągu ostatnich pięciu lat liczba podmiotów gospodarczych sukcesywnie zwiększała się (tab. 1). W stosunku do roku 1995, w roku 2000 liczba ta zwiększyła się dwukrotnie.

Tabela 1

Jednostki gospodarcze zarejestrowane w systemie REGON w latach 1995-2000

Wykres 1

       Zdecydowaną większość podmiotów gospodarczych stanowią jednostki sektora prywatnego (ok. 98%), pozostałe należą do sektora publicznego (przedsiębiorstwa państwowe, komunalne i jednostki budżetowe). Do najbardziej sprywatyzowanych dziedzin gospodarki należą: handel, pośrednictwo finansowe, usługi zwłaszcza hotelarskie i gastronomiczne.
      Prowadzenie działalności gospodarczej stało się w ostatnich latach alternatywą dla zmniejszającej się liczby stałych miejsc pracy w sektorze przedsiębiorstw.
      Wśród 6034 podmiotów gospodarczych najwięcej działa w zakresie handlu i napraw (30%), następne w kolejności to: obsługa nieruchomości i firm (14%), przemysł (10%), budownictwo (9%), transport, gospodarka magazynowa i łączność (8%), ochrona zdrowia i opieka socjalna (8%), rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo (4%), najmniej jest podmiotów świadczących usługi hotelarskie i restauracyjne (3%). Najwięcej podmiotów działa w mieście Szczecinku (71%), najmniej jest w gminie Grzmiąca (3,3%) (tab. 3 wyk. 2)

Tabela 2

Liczba podmiotów gospodarczych w powiecie szczecineckim
według wielkości zatrudnienia (stan na 31.12.2000 r.)

       Podstawę działalności gospodarczej prowadzonej w powiecie stanowią małe podmioty zatrudniające do 5 osób (93,97%) - te zaś są najbardziej podatne na wszelkie dekoniunktury. Łączna liczba małych i średnich przedsiębiorstw w powiecie wynosi 6025, co stanowi 99,85% wszystkich podmiotów gospodarczych powiatu. Najmniej jest firm dużych, bo tylko 9 (0,15%) (tab.2).

Tabela 3

Struktura branżowa podmiotów gospodarczych w Powiecie Szczecineckim

       Powyższe dane wskazują, iż małe i średnie firmy odgrywają bardzo dużą rolę w gospodarce powiatu. Dlatego bardzo ważnym elementem działań samorządów lokalnych jest i powinno być wspieranie ich rozwoju.
       Mówiąc o rozwoju przedsiębiorczości należy mieć na uwadze zarówno tworzenie miejsc pracy w istniejących przedsiębiorstwach, jak też tworzenie w miejsc pracy w nowopowstających przedsiębiorstwach, a w tym samozatrudnienie.
       Małe i średnie firmy odgrywają w naszym powiecie istotną rolę w kreowaniu miejsc pracy, stwarzając przy tym możliwości zatrudnienia osobom o stosunkowo niskich kwalifikacjach. Najwięcej do zrobienia w zakresie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw mają samorządy gminne. Można powiedzieć, że praktycznie każde działanie gminy ma bezpośredni lub pośredni wpływ na lokalne firmy.
       Jest wiele instrumentów wspierania przedsiębiorczości na szczeblu lokalnym. Instrumenty te najogólniej dzieli się na dochodowe i wydatkowe.

Gminy powiatu szczecineckiego stosują następujące instrumenty:

I. Dochodowe:

1. Ulgi i zwolnienia podatkowe,

2. Obniżenie stawek maksymalnych w podatkach lokalnych - we wszystkich gminach powiatu są one obniżone

3. Poza stosowaniem ulg gminy również w uzasadnionych przypadkach odraczają, umarzają, rozkładają na raty.

II. Wydatkowe

Najważniejszymi w tej grupie są inwestycje infrastrukturalne, które przyczyniają się do polepszenia życia oraz polepszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Z punktu widzenia potencjalnego inwestora najważniejsze jest nie to, jaki odsetek ludności korzysta z kanalizacji, lecz odpowiedź na pytanie, czy inwestor będzie miał dostęp do oczyszczalni ścieków, czy parametry sieci energetycznej pozwalają uruchomić produkcję zgodnie z oczekiwaniami, czy bez problemu uzyska numery w centrali telefonicznej. Właśnie te elementy mają istotne znaczenie w pobudzaniu przedsiębiorczości również w przyciąganiu kapitału zewnętrznego.

       Obok nakładów czysto inwestycyjnych gminy mogą przeznaczać część swoich budżetów na wsparcie różnego rodzaju przedsięwzięć i instytucji służących rozwojowi gospodarczemu. Na terenie powiatu funkcjonuje Stowarzyszenie Wspierania Małej i Drobnej Przedsiębiorczości, które realizuje program rozwoju małej przedsiębiorczości m.in. poprzez pomoc małym i średnim firmom w procesie ich rozwoju. W ramach Stowarzyszenia został utworzony i funkcjonuje:

• Inkubator Przedsiębiorczości, dzięki któremu od 1996 roku rozpoczęło działalność ponad 50 firm, które utworzyły ponad 640 nowych miejsc pracy.

• Ośrodek Wspierania Przedsiębiorczości, który prowadzi działalność szkoleniową, doradczą i informacyjną.

• Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości, który udziela pożyczek firmom działającym, rozszerzającym działalność oraz tworzącym nowe miejsca pracy. W okresie od marca od czerwca 2000 r. rozpatrzono 10 wniosków i przydzielono 7 pożyczek.

       W grupie instrumentów wydatkowych znajdują się też instrumenty informacyjno-promocyjne. Tutaj występują braki informacji o partnerach gospodarczych, informacji o środowisku lokalnym, informacji o firmach świadczących usługi biznesowe, brak firm konsultingowych i firm marketingowych.
       Niezbędnym wydaje się być opracowanie przez gminy i powiat strategii promocji, jako części strategii rozwoju. Wynika to z konieczności oszczędności środków i skoncentrowania wysiłków na konkretnych celach. Strategie takie powinny obejmować:

• działania zachęcające do zainteresowania się powiatem,
• działania z zakresu obsługi inwestora,
• działania mające na celu stworzenie możliwie silnych więzi inwestora z lokalnym środowiskiem gospodarczym oraz władzami lokalnymi.

       Bardzo ważną sprawą jest szybka i sprawna obsługa inwestorów mająca na celu jak najszybsze i jak najsprawniejsze rozpoczęcie inwestycji. Dlatego bardzo ważnym jest, by w urzędach gmin były wyodrębnione jednostki, lub przynajmniej stanowisko do spraw promocji przedsiębiorczości i obsługi inwestorów zewnętrznych.
       Ważnymi są działania mające na celu stworzenie możliwie silnych więzi inwestora z lokalnym środowiskiem gospodarczym oraz władzami lokalnymi. Oczywiście władze lokalne nie są w stanie zatrzymać inwestora "na siłę", ale tworząc bardzo korzystny klimat wokół inwestycji, okazując pomoc np. w nawiązywaniu współpracy z lokalnymi przedsiębiorstwami i zainteresowanie działaniami inwestora, powodują, że dana inwestycja zakorzenia się w gminie.

       Wspieranie przedsiębiorczości przez samorząd powiatowy jest ograniczone, ponieważ powiaty działają od 1999 r. i głównym ich problemem na początku była organizacja własnego funkcjonowania i przejęcie zadań wykonywanych do 1998 r przez jednostki podległe administracji rządowej.
       Bardzo ważną sprawą, na którą należy zwrócić uwagę jest to, że dochody powiatów (a zwłaszcza ich struktura) nie pozwalają i nie pozwolą - jeśli nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nie spowoduje radykalnej zmiany - na odgrywanie aktywnej roli w przedsięwzięciach nakierowanych na wspieranie przedsiębiorczości. Dlatego działania powiatu w zakresie rozwoju przedsiębiorczości są w zasadzie działaniami wspierającymi, inicjującymi i koordynującymi. Niemniej podejmowane są działania w tym zakresie, a najważniejszymi z nich są:

1. Wydawanie materiałów promocyjnych. Aby zachęcić inwestorów zewnętrznych do podjęcia decyzji o lokalizacji inwestycji w powiecie produkowane są zarówno przez starostwo i gminy różne materiały promocyjne - foldery, broszury, informatory, filmy, oferty inwestycyjne. Należałoby jednak dążyć do ścisłej współpracy między samorządami w tych działaniach. Powinny to być przede wszystkim wspólne przedsięwzięcia, wspólnie finansowane.

2. Promocja i informacja poprzez własną stronę inernetową.

3. Mocno zaawansowane prace nad opracowaniem "Strategii Rozwoju Powiatu Szczecineckiego" - posiadanie strategii ma bardzo duże znaczenie, ponieważ jest ona podstawowym dokumentem określającym koncepcję rozwoju lokalnego. Prace nad stworzeniem tego dokumentu trwają już bardzo długo, wynika to z tego, że dokument ten opracowywany jest od początku do końca przez własny zespół, ponieważ wychodzimy z założenia, że najgorsza strategia zrobiona przez ten zespól jest lepsza od najlepszej zrobionej przez obcy zespół.

4. Z inicjatywy Starostwa Szczecineckiego na terenie powiatu już wkrótce powstanie Stowarzyszenie Fundusz Poręczeń Kredytowych, którego celem będzie aktywizacja rynku pracy oraz walka z bezrobociem na terenie Powiatu Szczecineckiego. Stowarzyszenie realizować będzie swój cel poprzez udzielanie poręczeń kredytów i pożyczek:

   • osobom bezrobotnym zarejestrowanym w Powiatowym Urzędzie Pracy w Szczecinku,

   • podejmującym działalność gospodarczą,

   • otrzymującym od Powiatowego Urzędu Pracy w Szczecinku pożyczkę na rozpoczęcie działalności gospodarczej.

5. Zawarto, 7 czerwca 2001 r., porozumienie między Starostwem a Stowarzyszeniem Wspierania Małej i Drobnej Przedsiębiorczości, dzięki któremu bezrobotni chcący rozpocząć własną działalność oraz otworzyć niewielkie firmy, gdzie znajdą zatrudnienie bezrobotni, będą miały szansę uzyskania tanich pożyczek. Pożyczek udziela Stowarzyszenie, natomiast Powiatowy Urząd Pracy pokrywa odsetki wynikające z różnicy pomiędzy stopą kredytu refinansowego a preferencyjną stopą procentową stosowaną wobec pożyczkobiorców Funduszu Pracy. Oprocentowanie kredytu wynosi w związku z tym nieco ponad 6% rocznie.

6. Starostwo Powiatowe pośredniczy w przekazywaniu, do przedsiębiorców z terenu powiatu oraz gmin, różnego rodzaju materiałów dotyczących możliwości wsparcia, możliwości uczestnictwa w szkoleniach, organizowanych konkursach itp.

7. Pracodawcy zatrudniający osoby niepełnosprawne są wspierani środkami PFRON poprzez udzielanie dofinansowań oraz zwrot kosztów poniesionych w zawiązku z organizacją nowych lub przystosowaniem istniejących stanowisk pracy i zwrot kosztów wynagrodzenia wraz ze składką ZUS.

8. Zarząd Powiatu Szczecineckiego zainicjował wspólne posiedzenia z poszczególnymi zarządami gmin. Odbyły się już dwa takie spotkania - z Zarządem Miasta i Gminy Barwice oraz Zarządem Gminy Szczecinek - a rezultatem ich było podpisanie porozumień o współpracy, która ma przede wszystkim na celu rozwój gospodarczy powiatu. W najbliższym czasie odbędą się posiedzenia z pozostałymi zarządami.

       W najbliższym czasie planuje się utworzenie Powiatowego Centrum Wspierania Przedsiębiorczości (PCWP), które będzie ściśle współpracować ze Stowarzyszenia Wspierania Małej i Drobnej Przedsiębiorczości, Funduszem Poręczeń Kredytowych oraz Gminnymi Zespołami Aktywizacji Gospodarczej.

Do podstawowych zadań do realizacji przez PCWP należeć będzie:

• utworzenie w poszczególnych gminach Gminnych Zespołów Aktywizacji Gospodarczych,
• aktywizacja lokalnego rynku pracy, przeciwdziałanie bezrobociu,
• edukacja publiczna - prowadzenie licznych szkoleń, kursów, konferencji, seminariów,
• prowadzenie Funduszu Pożyczkowego,
• utworzenie okienka do ściągania środków finansowych, pomocowych,
• realizacja projektów - programów pomocowych,
• utworzenie samorządu gospodarczego.

• powstanie nowych podmiotów gospodarczych, które tworzą nowe miejsca pracy,
• powstanie gminnych ośrodków aktywizacji gospodarczej,
• utworzenie stałego punktu doradczo - konsultacyjnego dla bezrobotnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw,
• powstanie nowych Inkubatorów Przedsiębiorczości

       Kolejnym planowanym przedsięwzięciem w zakresie rozwoju małych i średnich firm jest utworzenie Regionalnego Banku Informacji Gospodarczej, który będzie posiadał m.in. zestawienie regionalnych przedsiębiorstw, produkowanych przez nich wyrobów i świadczonych usług oraz zestawienie rezerw lokalowych, sprzętowych i produkcyjnych. Bank taki umożliwi szybkie i sprawne przekazywanie informacji dotyczących kooperacji, współpracy handlowej, targów, linii kredytowych, itp. - bardzo istotnych przy prowadzenie działalności gospodarczej.

       Bardzo istotnym elementem, ze względu na niskie wykształcenie i słabe kwalifikacje, które są jednym z istotnych zagrożeń w rozwoju przedsiębiorczości, jest podnoszenie kwalifikacji, edukacja oraz przekwalifikowanie. W związku z tym poza kursami prowadzonymi przez Powiatowy Urząd Pracy oraz Stowarzyszenie Wspierania Małej i Drobnej Przedsiębiorczości podejmowana jest inicjatywa umożliwiająca osobą bezrobotnym przekwalifikowanie lub zdobycie całkiem nowych kwalifikacji. Inicjatywa składa się z dwóch etapów a mianowicie:

I etap   to przygotowanie bazy dydaktycznej przy Zespole Szkół Zawodowych im. Księcia Warcisława IV w Szczecinku przy udziale środków finansowych Starostwa oraz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

II etap   będzie polegał na kierowaniu przez PUP bezrobotnych do przeszkolenia.

       Mówiąc o rozwoju przedsiębiorczości nie sposób pominąć możliwości, jakie stwarza w tym zakresie Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Do najważniejszych z nich należą:

1. Dotacje na przedsięwzięcia infrastrukturalne w zasadzie wszystkie gminy i Starostwo, co roku, pozyskują środki na ten cel;

2. Dotacje na wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci wiejskich,

3. Stypendia dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i wyższych wywodzących się z terenów popegeerowskich;

4. Mikropożyczki z funduszu utworzonego przez AWRSP i Fundację Wspomagania Wsi. Program ten ma na celu przeciwdziałanie bezrobociu na wsi i małych miastach poprzez stworzenie możliwości mieszkańcom tych terenów uzyskania niewielkiego kapitału w formie pożyczki na rozpoczęcie lub rozwój działalności gospodarczej. Osoby, którym przyznano pożyczki mogą uzyskać dotację na refundację kosztów składek ZUS;

5. Szkolenia i dofinansowywanie szkoleń dla mieszkańców z terenów wiejskich i małych miast;

6. Refundacja kosztów wynagrodzenia pracodawcom tworzącym nowe miejsca pracy;

7. Kredyt na przedsięwzięcia z zakresu małej przedsiębiorczości o charakterze pozarolniczym na terenach wiejskich oraz małych ośrodkach miejskich. Kredyt przeznaczony jest na tworzenie nowych miejsc pracy dla zarejestrowanych bezrobotnych.

       Bardzo duże możliwości rozwoju infrastrukturalnego stwarza Agencja Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa, która w ramach Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich wspiera właśnie takie przedsięwzięcia. W naszym powiecie w ramach PAOW Starostwo uzyskało ok. 400 tys. na budowę drogi Biały Bór - Koczała, a Gmina Szczecinek na kanalizację.

Szanse i zagrożenia rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw
na terenie powiatu szczecineckiego

SZANSE

1. Wysokie walory przyrodnicze i krajobrazowe,

2. Tworzenie przez władze samorządowe klimatu sprzyjającego inwestowaniu i rozwojowi gospodarczemu,

3. Wykorzystanie potencjału lokalnych liderów,

4. Organizacja imprez o zasięgu ponadlokalnym,

5. Rozwój turystyki,

6. Korzystna struktura agrarna,

7. Edukacja na szczeblu wyższym,

8. Rozwój infrastruktury technicznej,

9. Wolne tereny pod inwestycje,

10. Atrakcyjne ceny nieruchomości i działek,

11. Zasoby naturalne (kruszywa, torf, drewno, gaz),

12. Rezerwy taniej siły roboczej,

13. Promocja regionu,

14. Rozwój pozarolniczych źródeł dochodów,

15. Perspektywa integracji z UE,

16. Kontakty i współpraca międzynarodowa,

17. Możliwość pozyskiwania środków zagranicznych i krajowych,

18. Spadek inflacji i obniżenie stóp procentowych kredytów,

19. Napływ kapitału zewnętrznego - powiązanie kapitałowe,

20. Polityka państwa sprzyjająca rozwojowi MŚP.

ZAGROŻENIA

1. Niedostateczne tempo rozwoju infrastruktury technicznej

2. Wysoka stopa bezrobocia, i jej wzrost,

3. Utrzymujący się niski poziom wykształcenia społeczeństwa,

4. Ogólne zubożenie społeczeństwa przekładające się na wzrost patologii społecznych,

5. Niedostosowanie kierunków kształcenia do potrzeb rynku pracy,

6. Odpływ wykwalifikowanej kadry,

7. Ograniczenia wynikające z funkcjonowania Drawskiego Parku Krajobrazowego,

8. Brak współdziałania samorządów w rozwiązywaniu istotnych problemów regionu.

9. Brak stabilizacji i sprecyzowanych kierunków działań rządu w gospodarce,

10. Emigracja ludzi wykształconych wynikająca z pogłębiających się dysproporcji poziomów życia mieszkańców kraju,

11. Powielanie w mediach stereotypu osoby bezrobotnej,

12. Wejście do unii europejskiej na niekorzystnych warunkach i w drugiej kolejności,

13. Brak sprecyzowanej polityki rządowej dla obszarów wiejskich,

14. Niekorzystna polityka fiskalna,

15. Wzrost inflacji i wysokie oprocentowanie kredytów,

16. Brak stabilności w zakresie finansów publicznych,

17. Negatywne skutki restrukturyzacji i komercjalizacji przewozów kolejowych,

18. Brak skutecznej polityki państwa w walce z bezrobociem,

19. Zwiększenie zadań samorządów bez odpowiedniego zabezpieczenia finansowego,

20. Brak zainteresowania ze strony inwestorów zewnętrznych,

21. Ograniczona chłonność rynków zewnętrznych na produkty wyprodukowane w regionie,

22. Ograniczony dostęp do środków finansowych na rozwój gospodarczy,

23. Brak środków finansowych na rozwój regionu w ramach kontraktu dla województwa,

24. Brak spójności przepisów prawnych i zbiurokratyzowanie procedur.

25. Bariery rynkowe
    Rosnąca konkurencja powoduje, że warunki prowadzenia działalności stają się coraz trudniejsze dla przedsiębiorstw najmniejszych - są one najbardziej podatne na wszelkie dekoniunktury.

26. Brak dostępu do kapitału i tanich kredytów pozwalających na rozpoczęcie działalności gospodarczej.

27. Brak dostępu do informacji

    • brak informacji gospodarczej na terenie powiatu, regionu dotyczącej możliwości eksportu, kooperacji z zagranicznymi partnerami i warunków prowadzenia działalności gospodarczej w innych krajach;

    • brak informacji dotyczącej zamówień publicznych. Małe i średnie przedsiębiorstwa mają większe, niż duże przedsiębiorstwa kłopoty z uzyskaniem informacji na temat możliwych kontraktów. Duże firmy zazwyczaj mają odpowiednie sekcje wydzielone do śledzenia pojawiających się ofert. MSP muszą polegać na własnych (ograniczonych) środkach i przekazach ustnych;

    • ograniczony dostęp do informacji o Unii Europejskiej i skutkach integracji;

       Najpoważniejszym zagrożeniem jakie niesie za sobą ograniczony dostęp do informacji jest brak świadomości o znaczeniu posiadanej informacji wśród samych przedsiębiorców. Właściciele i szefowie małych i średnich przedsiębiorstw w przeważającej większości nie uznają braku informacji za istotny problem w rozwoju firmy. Należy postrzegać to jako poważne zagrożenie naszych przedsiębiorstw w kontekście przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Dotyczy to w szczególności informacji gospodarczej, prawnej oraz informacji on źródłach finansowania działalności gospodarczej.